Çiftçilerin tarım sektöründe artan sorunlara dikkati çekmek için başlattığı traktörlü eylemler Avrupa’nın birçok ülkesine yayıldı.
Başta Almanya, Fransa, İspanya, Belçika, Hollanda, Polonya, İtalya ve Macaristan’da olmak üzere çiftçiler Avrupa Birliği’nin (AB) tarım politikalarını traktörleriyle protesto ediyor.
Çiftçiler, Avrupa Birliği’nin aşırı düzeydeki yönetmeliklerinin kendilerini ithalata karşı zayıf bıraktığını ve vergilerle dolu karmaşık bürokratik kurallardan bıktıklarını belirtiyor.
Paris Advanced Research Center (PARC) Direktörü Dr. Nevzet Çelik, ulusal hükümetlerin ve AB’nin ekonomik zorluklara etkin çözümler getirememesi nedeniyle başlatılan Avrupa’daki çiftçi protestolarını 3 soruda kaleme aldı.
1- GREVLERİN ARKA PLANI NEDİR?
Avrupa’da birçok şehirde, tarım protestoları yapılıyor. Bu şehirlerden biri olan Brüksel’de, çiftçiler Avrupa Parlamentosunun (AP) önünde seslerini duyurmak için kamu binalarını basıyor. Aynı şekilde Fransa’daki protestolarda 79 kişi gözaltına alındı. Çiftçiler, ulusal hükümetlerin ve Avrupa Birliği’nin (AB) ekonomik zorluklara etkin çözümler getirememesinden dolayı oldukça öfkeli.
Bu öfke Ukrayna savaşıyla birlikte daha da karmaşık hale geldi. Ukrayna-Rusya savaşının ardından yükselen enerji fiyatları ve mazot fiyatları nakliye maliyetlerinin artmasına neden oldu. AB’nin Ukrayna’dan gelen tarım ürünlerine gümrüksüz izin vermesi önce Doğu Avrupa ülkelerinde, ardından diğer üye devletlerde çiftçileri zor durumda bıraktı.
Geçen yıl, bu durumu protesto eden Polonyalı çiftçiler sokağa dökülerek sınır geçişlerini engellemeye çalıştı ve bu gösteriler Almanya, Fransa, Belçika ve İtalya gibi ülkelere de yayıldı.
Arjantin, Brezilya, Paraguay ve Uruguay tarafından oluşturulan ekonomik ve siyasi bir blok Güney Amerika Ortak Pazarı (MERCOSUR) ile AB’nin imzaladığı anlaşma, tarımsal ve hayvansal ürünlerin bu ülkelerden daha ucuza gelmesine neden oldu. Bu durum ise AB çiftçilerini olumsuz etkiledi.
Çiftçiler, AB’nin aşırı düzeydeki yönetmeliklerinin kendilerini ithalata karşı zayıf bıraktığını, her alanda var olan vergilerden ve karmaşık bürokratik kurallardan bıktıklarını ifade ediyor.
AB, çiftçilerden daha sürdürülebilir bir tarım yapmalarını ve iklim kriziyle mücadelede adım atmalarını isterken, diğer yandan daha ucuz ürünler üretmelerini de talep ediyor. Bu durum, çiftçileri daha zorlu ve karmaşık bir konumda bırakıyor.
Öbür taraftan tarımdaki her türlü kimyevi ve zararlı maddeler içeren pestisit kullanımıyla ilgili artan endişelere rağmen dev kimya şirketlerinin liderliğindeki pestisit lobisi AB politikalarını etkilemek için yoğun bir lobi faaliyeti yürütüyor.
Çiftçiler, borç içinde olmalarına rağmen, Brüksel merkezli çiftçi birliği Copa-Cogeca lobisinin AB’nin tarım politikasında etkili olması, büyük tarım şirketlerini temsil eden kurumların bu politikaları şekillendirmede daha etkin olduğunu gösteriyor.
2 – AB NE TEPKİ VERDİ?
AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, çiftçilerin Brüksel’deki protestolarından sonra acil bir toplantı düzenleyerek Avrupa çiftçilerine destek olacaklarını, işbirliği yaparak idari yükü azaltacaklarını ve sektörün yapısal zorluklarını ele alacaklarını belirtti.
Brüksel’de düzenlenen protestoların ardından Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise Avrupa’nın tarım sektörünün büyük bir krizle karşı karşıya olduğunu kabul etti. Hedefte olan gıda devleri ile süpermarketlerin çiftçilere adil fiyatlar ödemesini sağlamak için AB’nin “köklü” bir tarım reformu yapması gerektiğini vurguladı.
Fransa’nın yeni seçilen Başbakanı Gabriel Attal ise protestoların bitmesi halinde yaklaşık 100 milyon Euro’luk bir fonu çiftçilere vereceğini söylese de bunun çok yetersiz olduğu biliniyor. Bununla beraber Attal hem çiftçi hem de tüm Fransızların hayat kalitesini düşüren bürokrasiyi azaltmak için reform yapılması gerektiğini belirterek “Günlük hayatımızdaki prosedürler ve karmaşıklıklar nedeniyle her yıl 60 milyar Euro kaybettiğimiz tahmin ediliyor” ifadelerini kullandı.
AB ise çevre emisyonu konusunda çiftçiler için belirlenen uygulamaları gevşetebileceğini açıklayarak, 400 milyon Euro’luk bir paket ile desteklenmelerini öngördü. Bununla birlikte AB’nin 2021-2027 dönemini kapsayan bütçesinin üçte biri, yani vergi mükelleflerinin ödediği 386,7 milyar Euro, çiftçilere ayrılsa da sübvansiyonlarda hektar başına ödeme yapılıyor ve bu nedenle AB tarım bütçesinin yaklaşık yüzde 80’i, en büyük ve en zengin şirket veya ailelere gidiyor. Bu durum da çiftçi sayısını azaltıyor. Örneğin 1946’da Fransa’da nüfusunun yüzde 46’sı çiftçiyken, bugün bu oran sadece yüzde 2.
AB’nin Ortak Tarım Politikası (OTP), AB çiftçilerini korumak amacıyla kurulmasına rağmen, küçük çiftliklerin azalmasının temel nedenlerinden biri haline geldi. 2005 ile 2020 yılları arasında AB’deki çiftçi sayısı neredeyse yüzde 40 oranında azaldı ve yaklaşık 5,3 milyon çiftçi işsiz kaldı.
AB Komisyonu, çiftçilere AB tarım destek ödemelerinin devam edeceğini, çevresel nedenlerle arazilerinin bir kısmını nadasa bırakma zorunluluğundan 2024 yılı için muaf tutulacaklarını ancak bu alanlarda çiftçilerin pestisit kullanmadan ürün yetiştirmeleri gerekeceğini belirtti.
Almanya ve Fransa gibi Avrupa’nın en büyük iki tarım ülkesinde çiftçilerin protestolarının ardından mazota yönelik sübvansiyonların ve vergi indirimlerinin sona erdirilmesi planının askıya alınması gündemde. Avrupa Komisyonu protestolardan sonra kümes hayvanları, yumurta ve şeker için bir ithalat kısıtlaması ve Ukrayna’dan tarımsal ithalata sınırlamayı önerse de çiftçiler kısıtlamanın yeterli olamayacağı görüşündeler.
3 – PROTESTOLAR BÜYÜR MÜ?
İklim değişikliği, çiftçiler üzerinde en çok etki yapan faktörlerden biridir. Çiftçiler, su kıtlığı, toprak erozyonu ve aşırı hava olayları gibi zorluklarla mücadele etmek zorundadır. Ancak tarım, sadece bir ekonomik sektör olmaktan öte ulusal yeterlilik ve sürdürülebilirlik hedeflerine katkı sağlayan bir sektördür. Gıda ve beslenme güvenliği, ekosistem sağlığı, çevre koruması ve su yönetimi gibi konuları kapsayan bütüncül bir yaklaşımla hareket edilmelidir.
Hem Covid-19 salgını hem de Ukrayna-Rusya savaşı; jeopolitik durumların, gıda güvenliği, tarımda sürdürülebilirlik ve direnç gibi stratejik konuların ulusal güvenlik meselelerine dönüşebileceğini gösterdi. Ukrayna savaşı, başta tahıl olmak üzere yem ve tarım için önemli olan enerji tedarikini riske atabilecek bir potansiyeli ortaya koydu.
Protestolar haziranda yapılacak AP seçimlerinde daha fazla vaatlerde bulunan aşırı milliyetçi partilerin sıçrama yapmasına katkı sağlayabilir. Muhafazakar ve aşırı sağcı politikacılar çiftçilerin güvenliğini ve istikrarını yeniden tesis etme sözü veriyorlar. Ancak, Ukrayna-Rusya savaşıyla birlikte ortaya çıkan jeopolitik gelişmeler ve artan enerji fiyatları, Brüksel’deki lobilerin etkisi, artan bürokratik prosedürler ortadan kalkmadan protestolar son bulmayacak gibi gözüküyor.
Alman Haber Ajansının (DPA) haberine göre, dün gece Schlüttsiel’deki feribot iskelesini bloke eden çiftçiler Habeck’in feribottan ayrılmasına izin vermedi.
Feribottan ayrılamayan ve bireysel çiftçilerle görüşme teklifi kabul edilmeyen Habeck, Hallig Hooge’ye geri dönmek zorunda kalırken, polis çiftçileri sakinleştirmeye çalıştı.
Ekonomi ve İklimi Koruma Bakanlığından yapılan açıklama da ise Habeck’in çiftçilerle konuşmaktan mutluluk duyacağını belirterek “Ne yazık ki güvenlik durumu tüm çiftçilerle görüşmeye izin vermedi. Bakan Habeck’in bireysel çiftçilerle görüşme teklifi maalesef kabul edilmedi.” denildi.
Aralık ayından beri Alman koalisyon hükümetinin tarımsal dizel sübvansiyonunun kaldırılmasını ve planlanan araç vergisi muafiyetini “traktörleriyle” protesto eden çiftçiler, istekleri karşılanmazsa ocak ayından itibaren “büyük protestolara” başlayacaklarını belirtmişti.
HÜKÜMET ÇİFTÇİLERİ ELEŞTİRDİ
Sosyal Demokrat Parti, Yeşiller Partisi ve Hür Demokrat Parti’nin oluşturduğu hükümet ve politikacılar çiftçilerin Habeck’in feribottan ayrılmasına izin vermemesini eleştirdi.
Alman Hükümet Sözcüsü Steffen Hebestreit, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada, Habeck’in iskeleye varışının engellenmesini utanç verici olarak nitelendirdi.
Hebestreit, “Federal Bakan Habeck’in bugün bir feribot iskelesine varışının engellenmesi utanç vericidir ve demokratik bir arada yaşama kurallarını ihlal etmektedir. Protesto kültürünü anlayışla karşılayan hiç kimse, siyasi ahlakın böylesine acımasızca çiğnenmesini umursamamalıdır.” İfadelerini kullandı.
Yeşiller Partisi’nin Federal Meclis Grubu yöneticilerinden Britta Haßelmann ise “yaşananların şok edici” olduğunu belirterek, “Bunun demokratik ortamda barışçıl protesto ile hiçbir ilgisi yoktur. Bu tür eylemler hiçbir şekilde haklı gösterilemez. Çiftçiler Birliği’nin bu saldırıları şiddetle kınamasını ve bu tür eylemlerle arasına mesafe koymasını bekliyorum.” dedi.
Adalet Bakanı Marco Buschmann (FDP) insanlara ya da mallara yönelik şiddetin siyasi bir tartışmada yeri olmadığını vurgulayarak, “Bu durum, barışçıl bir şekilde gösteri yapan pek çok çiftçinin kaygılarına gölge düşürmektedir.” ifadesini kullandı.
Yeşiller partisinden Dışişleri Bakanı Annalena Baerbock ise demokrasinin hararetli tartışmalarla gelişeceğine işaret ederek, “Kelimelerin yerini laf kalabalığının ve tartışmaların yerini şiddetin aldığı yerde, demokratik bir sınır aşılmış demektir.” değerlendirmesinde bulundu.
Tarım Bakanı Cem Özdemir ise sosyal medya platformu X’da toplumun geniş kesimlerinin birbirlerine medeni bir şekilde davranması gerektiğini vurgulayarak, “Konu ister iklim aktivistleri isterse feribot limanındaki çiftçiler olsun, ben her zaman aynı kıstası uyguluyorum: şiddet ve zorlama alçakçadır ve aynı zamanda amaca zarar verir.” ifadelerini kullandı.
HÜKÜMET ÇİFTÇİLERİN PROTESTOSUNA YANIT VERDİ
Perşembe günü Alman hükümeti, çiftçilerin tarımsal sübvansiyonların azaltılmasına yönelik kitlesel protestolarına yanıt vererek, tarım araçları için vergi muafiyetinin kaldırılmasından vazgeçileceğini açıkladı.
Ancak Alman Çiftçiler Birliği hükümetin bu önlemlerini yetersiz bularak, protestoslara devam edeceklerini açıkladı.
Alman Çiftçiler Birliği, istekleri karşılanmazsa, 8 Ocak Pazartesi günü “ülkenin şimdiye kadar görmediği kadar büyük” bir protesto başlatacaklarını duyurmuştu.
ALMAN ÇİFTÇİLER NEDEN PROTESTO EDİYOR?
Almanya Anayasa Mahkemesi, kasımda koalisyon hükümetinin, Kovid-19 salgını döneminden kalma 60 milyar avroluk kullanılmamış krediyi bir iklim fonuna aktarma kararının anayasaya aykırı olduğuna karar vermesinin ardından Alman hükümeti 2024 bütçesinde tasarrufa gitmek zorunda kalmıştı.
Mahkeme kararının ardından hükümetin borç frenini art arda beşinci yıl için askıya alması ya da tasarruf ve vergi artışları için yaklaşık 17 milyar avro bulması gerekiyordu.
Sosyal Demokrat Parti, Yeşiller Partisi ve Hür Demokrat Parti’nin oluşturduğu hükümet, gelecek yılın bütçesinde açığı kapatmak için, geçen hafta karbon vergisini öngörülenin üzerinde artırdı. Karbon vergisi (CO2 fiyatı) ton başına 30 avrodan 40 avro yükseltildi. Bunun da ülkede benzin ve dizel litre fiyatlarını sırasıyla 4,3 cent ve 4,7 cent artırması bekleniyor.
Alman hükümeti, bütçe kesintilerinin bir parçası olarak çiftçiler için vergi muafiyetlerini kaldırmayı ve tarımsal dizel sübvansiyonu da sonlandırmayı planlıyordu.
Hükümetin planına göre, Alman çiftçiler artık tarımda kullandıkları mazot için vergi indirimi almayacak ve tarım araçları için vergiden muaf tutulmayacak.
Alman hükümeti bu önlemlerin iklimin korunmasına yardımcı olacağını savunuyor.
Bu arada, Hollanda ve Fransa gibi diğer Avrupa ülkelerinde de çiftçiler tarafından benzer protestolar düzenlenmesi dikkati çekiyor.
]]>