Demet “Aynı şekilde, günde 1 milyon yolculuk gerçekleştirebildiğimiz metrobüs hattımızda 2018 yılında 5.37 olan arıza sayımız, yeni alınan yüksek kapasiteli metrobüslerin etkisiyle yaklaşık yüzde 46 azalarak 2023 yılında yüzde 2.91’e inmiştir” dedi. Demet şeffaflık konusunda da rekora imza attıklarını ifade ederek 2023 yılında gerçekleştirilen 8,6 milyar lira tutarındaki ihalelerin yüzde 99.5’inin açık ihale usulü ile yapıldığını söyledi.

METROBÜS HATTI: 48 YENİ ARAÇ DAHA ALINACAK

İstanbul’un en önemli toplu ulaşım hatlarından olan, günde yaklaşık 1 milyon yolcuğun gerçekleştiği metrobüs hattındaki yenileme çalışmaları hakkında da bilgi veren Demet şunları kaydetti:

*2022 yılında; 100 adedi 21 metre uzunluğunda, tek körüklü, 200 yolcu kapasiteli,  60 adedi de  25 metre uzunluğunda, çift körüklü, 280 yolcu kapasiteli araç kazandırmıştık. 2023 yılında ise 92 adet yine yüksek kapasiteli metrobüs alarak toplam 252 adet yerli üretim, konforlu, yüksek güvenlik donanımlarına sahip metrobüslerimizi İstanbul’a kazandırdık.

*12 metre uzunluğunda, 100 yolcu kapasiteli, şoför kaza uyarı donanımları bulunan 150 otobüsün alımını gerçekleştirdik. Yerli üretim, 280 yolcu kapasiteli, güçlü ve konforlu metrobüs alımlarımıza devam edeceğiz ve 2024 yılında 48 adet daha yeni metrobüsü filomuza kazandıracağız. Elektrikli araç yatırımlarımıza da hız vereceğiz.

*12 metre uzunluğunda yüzde 100 elektrikli, çevreci ve yüzde 60’ın üzerinde yakıt tasarrufu sağlayan 100 elektrikli otobüs alımı çalışmalarımıza başladık. İstanbul’da bir ilke imza atıyoruz.  40 metre uzunluğunda, 420 yolcu kapasiteli, yüzde 100 elektrikli, sıfır emisyonlu, otonom sürüş kabiliyetli metro konforunda yeni nesil metrobüs aracımız için çalışmalarımıza başladık. Bu kapsamında getirdiğimiz ilk aracımızın test çalışmaları hızla devam ediyor.

İETT TARİHİNDE BİR İLK: YÖNETİCİLER SAHADA

Demet, saha denetimlerine ağırlık verdiklerini anlatarak “İETT tarihinde ilkleri gerçekleştirmeye devam ediyoruz. Bu dönemde tüm yöneticilerimizi, Genel Müdüründen Genel Müdür Yardımcılarına, Daire Başkanlarından Müdürlere ve Şeflere kadar sahada da aktif olarak görevlendirdik. İşe geliş ve gidişlerinde bazı günlerde sadece toplu taşıma kullanarak denetim yapmalarını sağladık, planlı ve plansız kontrol ve denetimleri artırdık” diye konuştu.

NOSTALJİK TRAMVAY BATARYALI OLACAK

İstiklal Caddesi’ndeki nostaljik tramvay ile ilgili yeni projelerini açıklayan Demet, “Birçok filme, romana ve şiire, ilham kaynağı olan Nostaljik Tramvayımızın iç ve dış tasarımı birebir aynı olan, bataryalı modelini hazırladık ve İstiklal Caddesi’nde test çalışmalarına başladık. Hedefimiz, zamanla tüm araçlarımızı bataryalı hale getirmek ve caddedeki havayi elektrik hattını iptal ederek görüntü kirliliğini önlemek, daha güvenli ve daha çevreci bir ulaşım sistemini oluşturmak” dedi.

“VERGİ YÜKÜ İLE 550 YENİ OTOBÜS ALINIRDI”

Demet, İETT’nin 2023 yılı gider ve gelir durumu hakkında da çarpıcı veriler paylaşarak şunları söyledi:

*Tam yolcu bilet fiyatları yıllara sari olarak geçmişten bugüne azalış göstermiştir. 2012 yılında 1.1 dolar seviyesinde tam yolcu bilet fiyatı, günümüzde 0,5 dolar seviyesindedir. 2023 yılı Mayıs ayında akaryakıt ortalama fiyatı 18,92 lira idi. 2023 yılı Ağustos ayına geldiğinde yaklaşık yüzde 100 artarak 37,4 liraya gelmiş, 2024 yılı Nisan ayında ise güncel akaryakıt fiyatı 42,13 lira seviyesine ulaşmış olup, son 1 yıldaki bu artış oranı yüzde 123’dür.

*Akaryakıt giderlerimizin yüzde 38’i KDV ve ÖTV’den oluşmaktadır. Bu vergi yükünün bize yıllık maliyeti yaklaşık 3.7 milyar liradır. Sadece bu vergi yükü ile; bir yılda 550 adet yeni otobüs alınabilmekte, 5 yılda ise İETT Filosu tamamen yenilenebilmektedir. Bu yüksek enflasyonist ortamda, personel giderinden akaryakıt ve bakım onarım giderlerine kadar tüm maliyetlerimiz artmaktadır.

*2015 yılında yüzde 68 olan yolculuk başı gelirin gideri karşılama oranı, yıllara sari artan maliyetler sebebiyle 2023 yılında yüzde 35’e düşmüştür. Gelir ve gider arasındaki bu fark 2023 yılı sonunda 16 milyar lirayı aşmıştır. Gelir ve gider arasındaki bu mali yük, İstanbul Büyükşehir Belediyemiz tarafından karşılanarak sübvanse edilmektedir. 

Demet, İETT’nin 2023 yılı giderlerinin 14 milyar 885 milyon 441 bin 776 TL, gelirlerini ise 11 milyar 37 milyon 454 bin 419 TL olarak gerçekleştiğini açıkladı. 

Kiracı kiralayan ilişkilerinin bozulmasının elbette ki asıl nedeni, paranın çok hızlı bir şekilde değer kaybetmesi yani enflasyon karşısında erimesi. Bu bağlamda kiracılardan alınan kira bedellerinin mal sahiplerini tatmin etmemesi, ağırlaşan ekonomik şartlar karşısında aslında kira ilişkisinde her iki tarafın da ekonomik olarak durumunun ağırlaşması ne yazık ki ilişkilerin istenmeyen boyutlara gelmesine neden oldu.

2-Konut kiralarına getirilen yüzde 25 artış sınırlaması kiracıyı korudu mu?

Aslına bakarsanız Türk Borçlar Kanuna 11 Haziran 2022 tarihinde eklenen geçici birinci madde düzenlemesi ile konut kiralarındaki yasal artış miktarının yüzde 25 ile sınırlandırılması kiracıyı tam olarak korumadı. Zira söz konusu düzenlemeye güvenerek artış yapmayan kiracılar karşısında birçok nedenle ev sahipleri tahliye davaları ve geçmişe dönük alacakları nedeniyle de icra takipleri yapmaya başladı. Açılan bu takip ve davalar neticesinde de birçok kiracı evinden istemediği halde tahliye edildi.

3-Kiracılar en çok hangi nedenle tahliye edilmeye çalışılıyor?

Sadece yasal artış miktarı olarak kanunla belirlenen yüzde 25’i uygulayacağını söyleyen kiracılarına karşı bazı ev sahipleri, önce geçmiş dönem kiralarından ödenmeyen yahut eksik ödenen bir miktarın varlığı halinde geçmişe dönük kira alacakları için icra takipleri başlattı. Temerrüt nedeniyle tahliye takipleri sonrasında alınan tahliye taleplerinden tutun da, “kızım yurt dışından gelecek, oğlum önümüzdeki ay evleniyor”a kadar birçok nedenden kiracılar tahliye edilmeye çalışılıyor.

4-Kiracısını çıkarmak için bazı ev sahiplerinin evlerini akraba yahut arkadaşları üzerine sahte satışlarla geçirdikleri doğru mu peki?

Bu süreçte, bazı ev sahipleri kira sözleşmesi yeni olduğundan kiracısını hukuken tahliye edemeyeceği için evini satılığa çıkardı.Ancak sadece bir tahliye nedeni ortaya çıkarabilmek adına evini başka birisinin üzerine geçirmek tamamen çılgınlık, aynı zamanda bu gibi davranışlar çok tehlikeli. Kiracıyı evden tahliye edeceğim derken evleri gerçek anlamda kaybetme tehlikesi ile karşı karşıya kalabilirler.

5-Tahliye taahhüdü düzenlenirken nelere dikkat edilmeli?

Tahliye taahhüdünün geçerli olabilmesi için öncelikle yazılı olması gereklidir. Taraflar arasında sözle bulunulan taahhütlerin hukuken bir geçerliliği yoktur. Tahliye taahhüdü kiralananın teslim edilmesinden sonra verilmiş olmalıdır. Tahliye taahhüdünün kiracı tarafından bizzat verilmiş olması gereklidir. Kiralanan ev yahut iş yerinin hangi tarihte tahliye edileceği net bir şekilde belirtilmiş olması, kiracının kayıtsız şartsız tahliyeyi kabul etmesi ve kiracının herhangi bir baskı ve tesirden uzak tamamen hür ve özgür iradesi ile taahhütte bulunması gerekir.

6-Tahliye taahhüdünün noter huzurunda veya yazılı şekilde yapılmasının bir farkı var mıdır?

Tahliye taahhüdünün noter huzurunda yapılması halinde icra dairesinden başlatılan takip sonrasında kiracının yapacağı itiraz icra hukuk mahkemesince reddedilerek tahliye işlemi görece daha hızlı gerçekleştirilebilecek iken adi yazılı şekilde tahliye taahhüdünün taraflar arasında yapılması sonrasında kiracı tarafından imzaya itiraz edilmesi halinde genel hükümlere göre uyuşmazlığın çözümü yoluna gidilmesi gerekecek ve bu durum bazı hallerde aylarca sürecek uyuşmazlıkların giderilmesinden sonra ancak tahliye işlemi gerçekleşebilecek.

7-Kiracının kira bedelinden başka bir ödeme yapma zorunluluğu var mıdır?

Kiracıya kira bedeli ve yan gider dışında başka bir ödeme yükümlülüğü getirilemeyeceği Türk Borçlar Kanunu’nda düzenleme altına alınmıştır. Buna göre kiracı kira sözleşmesinde yazılı tarihte kiralayana (ev sahibine) sadece kira bedelini ve yan giderleri (site-apartman aidatı, merkezi sistem yakıt gideri, ortak alan aydınlatma gideri, güvenlik giderleri, apartmanın peyzaj giderleri, apartman görevlisinin ücreti gibi giderler) ödemek zorundadır.

8-Ev Sahibi tarafından kiranın ödendiği banka hesabı kapatılırsa kiracının ne yapması gerekir?

Kiracının temerrüde düşmemesi için kira sözleşmesinde yazılı banka hesabına gönderilecek paranın hesabın kapalı olması nedeniyle kiracıya iade edilmesi halinde, kiracının söz konusu kira ödemesini PTT üzerinden “konutta ödemeli kira bedeli” şeklinde gerçekleştirmesi gerekir. Bunun da mümkün olmaması halinde ödeme yapılacak yerin mahkeme tarafından belirlenmesi sonrasında kira bedelini mahkemenin belirlediği hesaba yatırması doğru olandır.

9-Riskli yapılarda kiracıların sözleşmeyi fesih hakkı bulunur mu?

Kiralayan kiralananı sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli bir durumda teslim etmek ve sözleşme süresince bu durumda bulundurmakla yükümlüdür. Kiralanan sonradan ayıplı duruma gelirse kiracı, kiraya verenden ayıpların giderilmesini veya kira bedelinden ayıpla orantılı bir indirim yapılmasını ya da zararının giderilmesini isteyebilir. Kiralanan yerin riskli yapı olduğunun tespit edilmesi halinde kiracı sözleşmeyi feshedebilir.

10-Olağan kullanım hasarı kiracıdan talep edilebilir mi?

Türk Borçlar Kanunu 316. maddesi hükmü uyarınca kiracı kiralananı tam bir özenle kullanmak ve aynı kanunun 334. maddesi gereğince sözleşme sonunda aldığı hali ile kiralayana teslim etmekle yükümlüdür. Ancak kiracı sözleşmeye uygun olağan kullanma dolayısıyla oluşan eskime ve bozulmalardan sorumlu olmayıp münhasıran kötü kullanım nedeniyle oluşan zarar ve hasardan sorumludur. Kiraya konu taşınmazda kullanım süresine bağlı olarak olağan kullanım içerisinde mutlaka yıpranma ve eskimeler olacaktır. Kiracı bunların bedelini karşılamak zorunda değildir. Son olarak kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk sürecinin uygulamada özellikle kira davalarına bakmakla görevli olan sulh hukuk mahkemelerinde neredeyse yarıya yakın bir uyuşmazlığın özellikle kira tespit davalarında önemli ölçüde faydalı olduğunu ve mahkemeler önüne gelen uyuşmazlıkları azalttığını söylemek yanlış olmayacaktır. Ancak tahliyeye ilişkin uyuşmazlıklarda tarafların arabulucu etrafında pek anlaşamadığı ve bu nedenle açılan davalarda ciddi bir yığılma olduğunu da belirtmek gerekiyor.