Hem çok yüksek enflasyon hem de çok yüksek faizle karşı karşıya olan Türkiye ekonomisinde seçim sonrasında kemerlerin daha fazla sıkılmasıyle birlikte reel ücretlerde düşüş, işsizlik ve vergilerde ise artış bekleniyor.

Kemerler sıkılırken ilk hedeflerden biri, genel olarak ücretler ve özel olarak da asgari ücret olacak.

Seçimlerin etkisiyle 2022 ve 2023’te asgari ücrete ara zam yaptıran hükümet, 31 Mart itibarıyla dört yıllık seçimsiz döneme girilmesiyle birlikte ara zamlara ve geçmiş enflasyona endeksli ücret düzenlemelerine son vermeyi hedefliyor.

Hem Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan hem Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek hem de Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, Aralık 2023’te yaptıkları açıklamalarda 2024’te asgari ücrete tek zam olacağı mesajları vermişti.

Seçim öncesi dönemde ise konu ne iktidarın ne de muhalefetin gündemine geldi.

TEK ZAM AÇLIK DEMEK

Merkez Bankası (TCMB) da hesaplarını 2024’te asgari ücrete tek zam yapılması üzerinden yaptı ancak 2024’ün ilk iki ayında enflasyonda hesapların bozulduğu görülüyor.

TÜİK’e göre yılın ilk iki ayında tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aralık ayına göre yüzde 11,54 oranında arttı. Mart-haziran döneminde ortalama aylık enflasyon yüzde 3 olsa bile 6 aylık enflasyon yüzde 25,5’e ulaşacak.

Mayısta yıllık enflasyonun yüzde 80’e dayanması, yıl sonunda da yüzde 50 civarında olması bekleniyor.

TCMB 8 Şubat’taki toplantısında 2024 sonu enflasyon hedefini yüzde 36 olarak belirledi ancak ocak ve şubat enflasyonlarının beklentilerin üzerinde gelmesi üzerine hesaplar bozuldu. Nitekim TCMB’nin mart ayı piyasa katılımcıları anketinde yıl sonu enflasyon beklentisi yüzde 44,19 oldu.

İçinde bulunduğumuz ayda Türk-İş’in hesapladığı açlık sınırıyla eşitlenmesi beklenen asgari ücrete ara zam gelmemesi durumunda yıl sonuna kadar ücretlileri çok zor günler bekliyor olacak.

Asgari ücrete ara zam gelmemesi, özel sektördeki diğer ücretlerde ara zam örneklerini azaltacak.

VERGİ VE İŞSİZLİK ARTIŞI

Seçim sonrasında vergilerde de artış bekleniyor. Nitekim ekonominin patronu Şimşek’ten de bu yönde açıklamalar geldi.

Şimşek, katma değer vergisinde (KDV) yüzde 20’lik genel oranın değişmeyeceğini söyledi ancak yüzde 1 ve yüzde 10 KDV uygulanan birçok ürün ve hizmetin bu listelerden çıkarak genel yüzde 20’lik orana çekilmesi bekleniyor.

Seçim sonrasında kamunun fiyatlarını yönettiği yönlendirdiği ürünlerde de zam rüzgarı bekleniyor.

Elektrik ve doğalgaza seçim sonrasında zam geleceğini TCMB Başkanı Fatih Karahan’da 8 Şubat’taki enflasyon bilgilendirme toplantısında söylemişti.

Köprü ve otoyol geçiş ücretlerine de seçim sonrası yüksek oranlı zam bekleniyor.

TÜİK’in ocak ayı verilerine göre, geniş tanımlı işsiz sayısı son bir ayda 797 bin, son üç ayda 2 milyon 310 bin artışla 10 milyon 453 bine yükseldi.

Geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 26,5 ile tarihi zirveye yükselirken, seçim sonrasında işsizlikde artış eğiliminin devam etmesi bekleniyor.

İŞSİZLİK MAAŞI NE KADAR OLACAK?

İşsizlik maaşı aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde 40’ından az olamazken, yüzde 80’ini geçemiyor.

İşsizlik maaşı mevcut durumda en düşük 5 bin 365 TL en yüksek 10 bin 731 TL olarak uygulanıyor. Olası zamlarda ise işsizlik maaşı şöyle olacak:

İşsizlik maaşı yüzde 25 artarsa en düşük işsizlik 6 bin 656 lira olarak, en yüksek işsizlik maaşı 13 bin 313 lira olacak.

İşsizlik maaşı yüzde 30 artarsa en düşük işsizlik 6 bin 923 lira olarak, en yüksek işsizlik maaşı 13 bin 845 lira olacak.

İşsizlik maaşı yüzde 35 artarsa en düşük işsizlik 7 bin 189 lira olarak, en yüksek işsizlik maaşı 14 bin 378 lira olacak.

İşsizlik maaşı yüzde 40 artarsa en düşük işsizlik 7 bin 455 lira olarak, en yüksek işsizlik maaşı 14 bin 910 lira olacak.

İşsizlik maaşı yüzde 45 artarsa en düşük işsizlik 7 bin 721 lira olarak, en yüksek işsizlik maaşı 15 bin 443 lira olacak.

İşsizlik maaşı yüzde 50 artarsa en düşük işsizlik 7 bin 988 lira olarak, en yüksek işsizlik maaşı 15 bin 975 lira olacak.

İŞSİZLİK MAAŞI NASIL HESAPLANIR?

Günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının %40’ı olarak hesaplanmaktadır. Bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı, aylık asgari ücretin brüt tutarının %80’ini geçememektedir. İşsizlik ödeneği damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz.

İŞSİZLİK MAAŞI BAŞVURU ŞARTLARI

Hizmet akdinin feshinden sonraki 30 gün içinde en yakın İŞKUR birimine başvurmak gerekmektedir. Başvuru, İŞKUR birimine şahsen gelerek veya elektronik ortamda www.iskur.gov.tr adresinden yapılabilir. Mücbir sebepler dışında 30 gün içerisinde başvurulmaması halinde, başvuruda gecikilen süre, toplam hak sahipliği süresinden düşülmektedir.

İşsizlik ödeneğinin ödenebilmesi için sigortalı işsizlerin iş almaya hazır durumda olması gerekmektedir. İşsizlik ödeneği başvurusu ile kişinin iş arayan kaydı yapılmakta veya güncellenmektedir. Böylece sigortalı işsizlerin danışmanlık, işe yerleştirme ve mesleki eğitim hizmetlerini alması sağlanmaktadır. Dolayısıyla, vekâletname ile başvuru yapılması imkanı bulunmamaktadır.

– Kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalmak,

– Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olmak,

– Hizmet akdinin feshinden önceki son üç yıl içinde en az 600 gün süre ile işsizlik sigortası primi ödemiş olmak,

– Hizmet akdinin feshinden sonraki 30 gün içinde en yakın İŞKUR birimine şahsen ya da elektronik ortamda başvurmak.

İŞSİZLİK MAAŞI NE KADAR SÜRE VERİLİYOR?

Hizmet akdinin feshinden önceki son üç yıl içinde;

600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün,

900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 240 gün,

1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 300 gün,

süre ile işsizlik ödeneği verilmektedir.