NEDEN AZALIR?

Melatonin üretimi farklı sebeplerle azalabilir ve uykusuzluk sorunları başlayabilir. Klasik olarak 40 yaş sonrası vücutta üretimi azalan melatonin seviyesi, geç saatlere kadar TV izleyen ya da akıllı telefon, bilgisayar gibi teknolojik cihazlar kullanan çocuklarda ve yetişkinlerde, aydınlık ortamda uyuyanlarda, vardiyalı çalışanlarda, jet-lag olanlarda veya uyku sorunları yaşayanlarda da düşer.

EKSİKLİĞİ HANGİ SORUNLARA YOL AÇAR?

Melatonin düzeyinin normal değerlerin altında olması, başta insomnia (uykusuzluk sorunu) olmak üzere birçok uyku bozukluğuna neden olur. Ayrıca halsizlik, çarpıntı, kaygı bozukluğu, depresyon, cinsel isteksizlik gibi pek çok rahatsızlığa yol açabilir.

İŞTE ÇÖZÜM YOLLARI

Vücutta melatonin üretimini artırmak için;

■ Uyuduğunuz ortam serin, sessiz ve karanlık olmalıdır. Geceleri pencerelerden gelen ışığı engelleyin, gece lambası ve uyku alanında dijital cihaz kullanmaktan kaçının. Gerekirse uyku gözlüğü takın. Aydınlık bir ortamda uyumak, melatonin seviyesinin yeteri kadar sağlanamamasına neden olacağından, beyin uykuya dalmakta zorluk yaşayabilir. Yatmadan 1 saat öncesinde elektronik aletlerinizi bir kenara bırakın.

■ Bu hormonun salınımı genellikle akşam 21.00 ile 22.00 saatleri arasında başlarken, gece 02.00 ile 04.00 saatleri arasında en üst seviyeye ulaşır. Gece yarısından önce uyumak, melatonin seviyenizi artırmak için önemli bir adım olabilir.

■ Mümkünse her gün aynı saatte uykuya dalmaya ve uyanmaya çalışın. Hafta sonları ve tatil günlerinde bile bu programa devam etmeye gayret edin.

■ Gün içinde ortalama 30 dakika açık havada güneşe karşı zaman geçirin. Bu D vitamini üretimini artırır ve gündüz serotonin gece ise melatonin hormonlarının salgılanmasını tetikler.

■ Gün boyunca sigara, alkol ve fazla kafein tüketimi de melatonin seviyesinin ciddi oranda azalmasına yol açabilir.

■ Çocuklarınıza daha az şekerli besinler yedirin, diyetlerine eklenen rafine şeker beyni gereksiz şekilde aşırı uyarır. Çok fazla şekerli besin veya hazır meyve suyu tüketenlerde kan şekeri ani yükselir ve bu da melatoninin uykuda normal salınımını bozar.

DOĞAL DESTEKLER

■ Kedi otu geleneksel tıpta binlerce yıldır kullanılan şifalı bir bitkidir. Çiçekleri parfüm yapımında kullanılırken kökleri rahatlatan ve uyku verici bir etkiye sahiptir. Yatmadan yarım saat önce rezene, anason veya papatya çayı içmek de faydalıdır. Kızılcık, vişne, elma, muz, kuru fasulye, barbunya, nohut gibi bakliyatlar, salatalık, susam, keten tohumu, fındık, çemen, hardal, sarı kantaron ve balık da melatonin hormonu salgısını artırır. Ceviz ve badem de melatonin deposu olarak adlandırılır. Bu gıdaları akşam saatlerinde tüketmek daha faydalı olur.

NE ZAMAN TAKViYE ALINABiLiR

Toplumun yüzde 35’inde uyku sorunu var ve kişiler tedavi seçeneklerine yöneldikçe melatonin takviyeleri kullanıma girdi. Eczanelerde hatta internette reçetesiz melatonin desteklerine ulaşmak mümkün. Ancak bu desteği kontrolsüz kullanmak sakıncalı olabilir. Uyku düzeninin bozuk olması, depresyon, kaygı bozukluğu gibi durumlarda doktorun önerdiği miktar ve sürede destek alınabilir. Çocuklara melatonin takviyesi verilmemelidir.Çünkü sirkadiyen ritimleri olumsuz etkilenebilir. Doğal sirkadiyen ritim dışardan verilen hormonlarla bozulabilir. Melatoninin çocuklarda güvenilirliğini anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var. FDA uyku sorunları olan çocuklarda melatonin kullanımını onaylamamaktadır. Melatonin sirkadiyen sistemleri tam gelişmemiş olan 5 yaş altındaki çocuklara ise kesinlikle önerilmez.

A VİTAMİNİ

Çalışmalarda obstrüktif (tıkayıcı) uyku apne sendromu olan hastaların antioksidan vitamin olan A düzeylerinin düşük olduğu saptanmıştır.

B VİTAMİNLERİ

B vitaminleri uykunun ve sirkadiyen ritmin düzenlenmesinde rol oynayan bazı nörotransmitterlerin ve nörohormonların sentezi ve salınması için gereklidir. B12 vitamini eksikliği beyin fonksiyonlarının yavaşlaması, çeşitli nöropsikiyatrik bozukluklara, bilinç bulanıklığı, depresyon gibi sorunlara yol açabilir. B12 vitaminin uykusuzluk ve uyku düzeni üzerine olan etkisi ise tartışmalıdır. Ancak magnezyum ve melatonin ile B vitamini kompleksinin alınması uyku düzeni ve uykusuzluğa iyi gelebildiği çalışmalarla vurgulanır. B6 vitamini de uykunun düzenlenmesine yardımcı olan serotonin de dahil olmak üzere birçok nörotransmitterin sentezlenmesinde de rol alır. B6 vitamini eksiklikleri psikolojik stresi arttırarak uyku bozukluğuna yol açabilir. Bu vitaminin de uyku kalitesi ve süresini iyileştirebileceğini yansıtan çalışmalar vardır. ,

C VİTAMİNİ

C vitamini uykunun süresini ve kalitesini etkileyebilir. Yüksek C vitamini düzeylerine sahip kişilerin daha uzun ve kesintisiz uyuduğu saptanmıştır. Ayrıca düşük C vitamini düzeyi uykunun onarıcı gücünü de azaltmaktadır. Yani kişi ne kadar uyursa uyusun kendini dinlenmiş hissetmede zorluk yaşayabilir.

D VİTAMİNİ

Araştırmalar uykunun düzenlenmesinde beynin çeşitli bölgelerindeki D vitamini reseptörlerinin rol oynadığını göstermektedir. Bu vitaminin vücutta melatonini düzenleme de rolü vardır. Melatonin vücudun uyku döngüsünü düzenleyen hormonlardandır. D vitamini ve melatonin zıt zamanlarda çalışır. D vitamini cildimizin güneş ışığına maruz kalmasıyla sentezlenirken, melatonin geceleri epifiz bezince üretilir. Ancak fazlası melatonin üretimini baskılayarak uyku bozukluklarına yol açabilir. Bu nedenle D vitamini takviyelerinin sabahları alınması daha uygundur.

E VİTAMİNİ

Antioksidan kapasiteli E vitaminin takviye edildiği çalışmalarda uyku problemine yol açan huzursuz bacak sendromunda semptomların azalabileceğine işaret eder.

MAGNEZYUM

Magnezyum, uykuyu düzenleyen ve gevşeme sağlayan bir mineraldir. Eksikliğinde genellikle uykusuzluk, gece terlemeleri veya sık sık uyanma gibi sorunlar ortaya çıkabilir.

ÇİNKO

Düşük çinko seviyeleri hiperaktivite ve gerginlik gibi çeşitli semptomlara neden olabilir. Uykusuzluk sorunu olan kişilerde melatonin, magnezyum ve çinko verilmesinin uyku ve yaşam kalitesini iyileştirdiği görülmüştür.

DEMİR

Dopamin sisteminin normal işleyişi için merkezi sinir sisteminde yeterli miktarda demir gereklidir. Çocuklarda ve yetişkinlerde uyku sorunları, yorgunluk ve olası öğrenme bozukluklarının demir eksikliğiyle ilişkili olabileceği düşünülür.

SELENYUM

Selenyum güçlü antioksidatif ve anti inflamatuar özelliklere sahip önemli bir bileşen. Selenyum eksikliği olumsuz ruh hali durumlarıyla bağlantılıdır.Araştırmalarda selenyum eksikliğinin uykuya dalma güçlüğüyle ilişkili olduğu saptanmıştır.

KALSİYUM

Kalsiyum eksikliğinde vücutta güç kaybı olur. Bunun sonucunda aşırı yorgunluk ve uykusuzluk ortaya çıkar.

DİKKAT!

Vitamin ve mineral eksikliği gereksiniminizi doğal yollardan karşılamanız en sağlıklı yoldur. Gelişigüzel takviye kullanımı yarardan çok zarar getirebilir. Bazı vitamin takviyelerinin fazlasının da uyku bozukluklarına neden olabileceği unutulmamalıdır. Bunlar ancak gerekli durumlarda doktora danışılıp, takviye olarak kullanılmalıdır.