Rapora göre, 2023 yılı, 53 yılın üçüncü en sıcak yılı oldu. 239 büyük klima istasyonunun yılık ortalama sıcaklık değerleri ortalamasına göre, Türkiye’de 2023 yılı ortalama sıcaklığı 14,8 derece ölçüldü.
EN SICAK YIL 2010
Maksimum sıcaklık açısından en sıcak yıl 21,1 derece ile 2010, minimum sıcaklık olarak ise 6 derece ile 1992 yılı en düşük yıl oldu. Ortalama sıcaklık olarak ise 1970-2023 yılları arası en sıcak yıl 15,1 derece ile 2010 ve 2018 olurken, 1992 yılı 11,4 dereceyle en soğuk yıl oldu. Türkiye’nin 1970-2023 arası ortalama sıcaklığı ise 13,3 derece olarak belirlendi.
SICAKLIK REKORU SARICAKAYA’DA
Maksimum sıcaklıklar ekstrem değerleri olarak ise 53 yılın en sıcak günü, Eskişehir’in Sarıcakaya ilçesinde ölçüldü. Sarıcakaya’da 15 Ağustos 2023 günü sıcaklık 49,5 derece oldu. Maksimum ekstrem değerlerde aylara göre yerler şöyle;
Ocak ayı rekoru 15 Ocak 2020’de 30,1 derece Adana-Yüreğir. Şubat ayı rekoru 16 Şubat 2016 günü 32,4 derece Muğla-Milas. Mart ayı rekoru 24 Mart 2008 günü 37 derece Artvin-Hopa. Nisan ayı rekoru 24 Nisan 2017 günü 41,7 derece Ceylanpınar. Mayıs ayı rekoru 19 Mayıs 2020 günü Aydın-Nazilli 43,2 derece. Haziran ayı rekoru, 30 Haziran 2017 günü Kaş-Çavdır’da 47,6 derece. Temmuz ayı rekoru, 20 Temmuz 2021 günü Cizre’de 49,1 derece. Ağustos ayı rekoru, 15 Ağustos 2023 günü Eskişehir-Sarıcakaya’da 49,5 derece. Eylül ayı rekoru, 16 Eylül 2016’da Ceylanpınar’da 48,8 derece. Ekim ayı rekoru 28 Ekim 2015 günü Dargeçit-Ilısu’da 42,6 derece. Kasım ayı rekoru 25 Kasım 2018 günü Karaisalı-Sadıkali’de 37,3 derece. Aralık ayı rekoru, 10 Aralık 2018 günü Karataş Balıkçı Barınağı’nda 32,3 derece.
EN SOĞUK GÜN REKORLARI
Minimum sıcaklık ekstrem değerleri olarak ise 53 yılın en soğuk günü, Van’ın Çaldıran ilçesinde 9 Ocak 1990 günü yaşandı. Çaldıran’da ölçülen eksi 46,4 derece, 53 yılın en soğuk günü olarak kayda geçti. Türkiye’de en soğuk gün rekorları açısından aylara göre, 53 yılın minimum ekstrem değerlerinin görüldüğü yerler şöyle;
Ocak ayı rekoru, 9 Ocak 1990 günü Çaldıran’da eksi 46,4 derece. Şubat ayı rekoru, 23 Şubat 1985 günü Çaldıran’da eksi 45 derece. Mart ayı rekoru, 3 Mart 1985 günü Ağrı-Hamur’da eksi 41,2 derece. Nisan ayı rekoru, 23 Nisan 1993 günü Çaldıran’da eksi 26 derece. Mayıs ayı rekoru, 23 Mayıs 1991 günü Gümüşhane Olucak-Karayayla’da eksi 14,7 derece. Haziran ayı rekoru, 12 Haziran 2014 günü Erzurum-Çayırözü’nde eksi 7,9 derece. Temmuz ayı rekoru, 7 Temmuz 1979 günü Hafik eksi 5 derece. Ağustos ayı rekoru, 6 Ağustos 2016 günü Van-İpekyolu’nda eksi 7,9 derece. Eylül ayı rekoru, Erzurum Çayırözü’nde 6 Eylül 2018 günü eksi 10,3 derece. Ekim ayı rekoru, Çaldıran’da 30 Ekim 1985 günü eksi 23,2 derece. Kasım ayı rekoru, 16 Kasım 2016 günü Aşkale’de eksi 40 derece. Aralık ayı rekoru, 31 Aralık 1979 günü Yüksekova’da eksi 42,5 derece.
AYLARA GÖRE EN SICAK YILLAR
Raporda aylara göre, en sıcak ve en soğuk ortalama sıcaklığın yaşandığı yıllar ve dereceler ise şöyle sıralandı;
Ocak ayı rekoru, en sıcak 2003 yılı 5,4 derece, en soğuk 1972 yılı eksi 1,9 derece. Şubat ayı rekoru, en sıcak 2016 yılı 7,5 derece, en soğuk 1992 yılı eksi 1,4 derece. Mart ayı rekoru, en sıcak 2001 yılı 11,4 derece, en soğuk 1987 yılı 2,7 derece. Nisan ayı rekoru, en sıcak 1989 yılı 15,7 derece, en soğuk 1997 yılı 8,8 derece. Mayıs ayı rekoru, en yüksek 2007 ve 2021 yılları 19 derece, en düşük 1981 ve 1986 yılları 14,2 derece. Haziran ayı rekoru, en yüksek 2012 yılı 23,2 derece, en düşük 1983 yılı 19,7 derece. Temmuz ayı rekoru, en yüksek 2000 yılı 26,4 derece, en düşük 1982 yılı 22 derece. Ağustos ayı rekoru, en yüksek 2010 yılı 26,9 derece, en düşük 1984 yılı 21,3 derece. Eylül ayı rekoru, en yüksek 2020 yılı 23,6 derece, en düşük 1997 yılı 17,7 derece. Ekim ayı rekoru, en yüksek 2020 yılı 18,1 derece, en düşük 1977 yılı 11,7 derece. Kasım ayı rekoru, en yüksek 2023 yılı 12,2 derece, en düşük 2011 yılı 5 derece. Aralık ayı rekoru, en yüksek 2023 yılı 7,9 derece, en düşük 1992 yılı 1 derece.
]]>“ÇOK CİDDİ BİR SICAKLIK ARTIŞI”
İklim değişikliğinin Akdeniz’in yüzey suyu sıcaklıklarındaki etkisine değinen Salihoğlu, “Son 40 yılda Mersin Körfezi, İskenderun Körfezi gibi bölgelerde 2 derecenin üzerinde bir artış gözlemliyoruz. Bu, ülkemiz denizleri için ciddi bir sıcaklık artışı olarak öne çıkıyor. Antalya Körfezi’nin açıklarında da 1,5 derece sıcaklık artışları yaşanıyor” dedi.
Aralık ayı ortasında deniz yüzey suyu sıcaklığının Mersin Körfezi’nde 22, İskenderun ve Antalya Körfezi’nde ise 21,5 derece ölçüldüğü bilgisini veren Salihoğlu, bu değerlerin, bu dönemde ölçülen en yüksek rakamlar olduğunu vurguladı.
Ocak ayı içinde de rekor değerler ölçüldüğünü belirten Salihoğlu, “Bu yıl ocak ayında İskenderun, Mersin ve Antalya körfezlerinde 19 derece olması gereken sıcaklık ortalaması 20 dereceye yükseldi. Bu rakamlar söz konusu körfezler için tüm zamanların en sıcak ocak ayı deniz yüzey suyu sıcaklıkları oldu. İskenderun ve Mersin Körfezi’nde kasım ayı ortalaması 23 dereceyken geçen yıl kasımda 25 dereceyi, ortalaması 22 derece olması gereken Antalya ise yine kasımda hiç görmediğimiz 24,5 dereceyi gördü” diye konuştu.
SICAKLIKLARIN DENİZ CANLILARINA ETKİSİ
Yüzeyde artan tuzlulukla yoğunlaşan suyun batarak derinlerde de etki oluşturduğunu anlatan Salihoğlu, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Derin deniz genelde dengeli bir yapıya sahip, küçük sıcaklık değişimleri bile tüm yapıyı etkiliyor ve küçük değişimlerin büyük etkileri olabiliyor. Daha da korkutucusu, dünyadaki büyük akıntı sistemlerindeki genel döngüler gibi Akdeniz’de de döngüler var ve bu döngüler artan sıcaklıklarla giderek değişecek. O zaman durum ekosistem açısından daha da tehlikeli bir boyuta ulaşacak çünkü artan sıcaklıklar canlıların yaşam alanlarını değiştirmeleriyle sonuçlanabiliyor.”
“MEVCUDU DAHA SAĞLIKLI HALE GETİRELİM”
Salihoğlu, iklim değişikliğinin denizde asitlenmeye yol açtığını, bunun da özellikle bünyesinde kalsiyum içeren türlerin ya yapılarını değiştirmelerine ya da ölümlerine neden olduğunu, hatta balıkların göçlerini, üreme alışkanlıklarını değiştirdiğini aktardı.
Salihoğlu, şu önerilerde bulundu: “İklim değişikliğinin denizler üzerindeki fiziksel etkisine bir çözümümüz yok, sıcaklıklar arttı, okyanus asitlendi. En iyi senaryoda, sıcaklık artışlarını 1,5-2 derecede durdursak bile artış bir süre daha devam edecek. Burada deniz ekosistemini güçlendirmemiz gerekiyor ve bunun tek yolu diğer baskıları azaltmak. Kirlilik, avcılık, yapılaşma gibi baskıları azaltmak, biyoçeşitliliği ve ekosistem direncini artırmak gerekiyor. Bunun yollarından biri de koruma alanlarını artırmak. Biz, ‘Mevcudu koruyalım’ değil, ‘Mevcudu daha sağlıklı hale getirelim’ diyoruz, çünkü mevcut sağlıksız.”
“2040 YILINDA 2,2 DERECELİK ARTIŞ ÖNGÖRÜLÜYOR”
Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Deniz Bilimleri Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Şükrü Turan Beşiktepe de denizler ve okyanusların iklim düzenleyici rolleri bulunduğunu kaydetti.
İnsan faaliyetleriyle üretilen ısının yüzde 90’ının denizler tarafından emilerek akıntılar yoluyla dağıtıldığını ifade eden Beşiktepe, ısının bir kısmının atmosfere geri salındığı, geri kalanının denizin derin katmanlarına doğru taşındığı, bütün bu sürecin iklim sisteminin dengesinin korunması için hayati anlam taşıdığı tespitinde bulundu.
Bu süreç içinde yaşanan birtakım dengesizliklerin denizlere zarar verdiğine dikkati çeken Beşiktepe, “Sanayi öncesi döneme göre atmosfer sıcaklığı 1,1 derece daha fazlayken Akdeniz’de bu değer 1,5 derece. Bu eğilim devam ettiği sürece 2040 yılında 2,2 dereceye ulaşacağı öngörülüyor. Akdeniz’in batısı son 10 yılda 0,35 derece, Doğu Akdeniz ise 0,5 derece ısındı, Atlantik Okyanusu’nda ise 0,25 derece bir ısınma var. Küresel ısınmayla denizdeki buharlaşma artıyor, bu da buluttaki su miktarını ve yağışları artırıyor. Ancak Akdeniz bu genel durum içerisinde bir istisna teşkil ediyor ve Akdeniz’in genelinde özellikle kış yağışlarında azalma olacağı tahmin ediliyor” değerlendirmesini paylaştı.
“YAKINDA BİZİM KAPIMIZI ÇALACAK”
Akdeniz’i, aşırı hava ve deniz olaylarının daha fazla olduğu batı ve daha çok ısınan doğu olarak ikiye ayırdıklarını bildiren Beşiktepe, şunları söyledi:
“Batı Akdeniz’de Afrika’dan gelen sıcak ve kuzeyden gelen soğuk hava kütlesi etkileşim halinde olduğu için aşırı hava olayları görülüyor ve bunun denize etkisi çok şiddetli oluyor. Bu nedenle Akdeniz’de daha önce gözlenmeyen kasırgaları gözlemlemeye başladık, okyanustakine benzer şekilde oluyorlar. Bunlar zaman içerisinde bize daha güçlü hale gelecek çünkü deniz suyu sıcaklığı arttıkça siklon şeklinde olan kasırganın şiddeti de artıyor. Akdeniz’de 150-160 kilometre hızında kasırgalar sürpriz olmayacak, Batı Akdeniz’de görmeye başladık, yakında bizim kapımızı çalacak. Şu anda bizde görülmemesinin sebebi kıyıdaki dağların dağılımıyla alakalı.”
“MERCAN KAYALIKLARIN YOK OLACAĞI TAHMİN EDİLİYOR”
Denizdeki aşırı ısınmanın balıkların yumurtlama mevsimlerini ve stoklarını etkileyeceği, mercan kayalıklarının ve deniz çayırlarının bozulmasıyla kıyılarda su kalitelerinin bozulacağı uyarısında bulunan Beşiktepe, “Doğu Akdeniz, batıya göre daha fazla ısındığı için bir tropikleşme süreci yaşıyor. Burada yaşayan mercan kayalıkları ‘soğuk su mercan kayalıkları’ diye adlandırılıyor ve deniz suyu 26-27 derecenin üzerinde çıktığı zaman uyum sağlayamayarak ölmeye başlıyor. Akdeniz’e özgü mercan kayalıklarının önümüzdeki 15-20 yıl içerisinde yok olacağı tahmin ediliyor. Bu da bütün ekosistemi tümüyle mahvedecek” ifadelerini kullandı.
“YAŞAM ŞARTLARIMIZI DÜZENLEMEMİZ LAZIM”
Fırtınalar ve denizdeki taşkınlara karşı kıyılardaki yapıların ve altyapıların elden geçirilmesi gerektiğinin altını çizen Beşiktepe, sözlerini şöyle tamamladı:
“Küresel ısınmayı durduramadığımız sürece çok ciddi dönemler yaşayacağız, buna karşı bireysel ya da ülke olarak önlem almamız çok zor. Tek yapabileceğimiz hava olaylarına karşı tahmin mekanizmasını geliştirmek. Bunlarla yaşamayı öğrenmeliyiz, yaşam şartlarımızı düzenlememiz lazım. Doğayla baş etmemiz mümkün değil, ancak ona uygun yaşarsak hayatta kalacağız.”
]]>“Erzurum’da Kar Kuraklığı” araştırmasının sonuçları hakkında değerlendirmelerde bulunan Aras, kar yağışının normalden daha az olması veya hiç olmamasına “kar kuraklığı” denildiğini, bu durumun genellikle kış aylarında karın yeterli miktarda yağmaması veya erken erimesi sonucu ortaya çıktığını söyledi.
METEOROLOJİ VERİLERİ ANAZLİZ EDİLDİ
Türkiye’nin kar kuraklığı haritasını çıkarmak üzere bir çalışma başlattıklarını ve bu kapsamda ilk olarak Erzurum’daki durumu incelediklerini belirten Aras, il genelinde 1991-2021 dönemini araştırdıklarını, bu kapsamda Meteoroloji Genel Müdürlüğünden elde edilen veriler ile çeşitli iklim modelleri kullanarak günlük, aylık ve yıllık yağış verilerini analiz ettiklerini anlattı.
SICAKLIK YÜZDE 6 ARTTI
Aras, “Araştırma sonucumuza göre Erzurum’da 1991-2021 yılları arasında kar yüksekliği yüzde 32 azalmış, sıcaklık ise yüzde 6 artmış. Bu bize Erzurum’da kar kuraklığı yaşandığını gösteriyor” dedi.
Artan sıcaklıklar ve azalan yağışlar neticesinde iklim değişikliğine sebep olan kuraklığın özellikle dağlık bölgelerde kar örtüsünü azalttığını ve yağışın kar yerine yağmur olarak düşmesiyle kar kuraklığı görüldüğünü kaydeden Aras, kar kuraklığının ortaya çıkmasındaki temel sebebin küresel ısınmaya bağlı sıcaklık ve yağış verilerinde gözlenen değişiklikler olduğunu vurguladı.
Kar kuraklığının su kaynaklarının düzenli olarak yenilenememesine neden olduğuna değinen Aras “Araştırma yılının son dönemlerinden günümüze kadar kuraklık sorununun devam ettiğini gördük. Kar kuraklığı görülen bölgelerde yağışlar çoğunlukla yağmur şeklinde gerçekleşmiş” diye konuştu.
Küresel ısınmaya bağlı olarak deniz yüzey suyu sıcaklığının artmasının atmosferdeki rüzgar dolaşımını, dolayısıyla yağışları olumsuz etkilediğinin altını çizen Aras, okyanuslarda meydana gelen atmosferik olayların ve tüm dünyada yüksek ve alçak basınç sistemlerini etkileyen El Nino ve La Nina gibi doğal değişkenlerin de kar yağışlarının azalmasına neden olduğunu aktardı.
KAR KURAKLIĞININ ŞİDDETİ ARTIYOR
Doç. Dr. Babak Vaheddoost, kar kuraklığının tespiti için Erzurum’da İspir, Oltu, Tortum, Horasan ve Hınıs ilçelerindeki meteoroloji istasyonlarından elde ettikleri verileri kullandıklarını bildirdi.
Vaheddoost, şunları söyledi:
– Özellikle bölgenin güney ve doğusunda belirgin şekilde yağışlar azalıyor. Sıcaklık için konuşmak gerekirse bölgede minimum ve maksimum değerler sürekli artıyor, buna bağlı olarak da kar kuraklığının hem süresi hem büyüklüğü hem de şiddeti artış gösteriyor. Bu şekilde devam ederse kar kuraklığının Erzurum’da giderek artacağını öngörüyoruz.
– Ayrıca Palandöken’de de kar yağışında azalma olduğunu tespit ettik. Kentin kuzeydoğusunda bulunan Oltu ve Horasan’da kuraklık süresi uzamış durumda. Özellikle merkezde ve havalimanı bölgesinde kuraklıkla ilgili bir artış gerçekleşeceği de öngörülebiliyor.
Sadece Erzurum’da değil dünya genelinde de kar yağışı miktarının azaldığı bilgisini paylaşan Vaheddoost, son yıllarda kuraklık sürelerinin uzadığını, geçmişte bir ay yaşanan kuraklığın artık birkaç yıl sürebildiğini dile getirdi.
YER ALTI SULARINI BESLİYOR
Kar kuraklığının yıllar içinde artması durumunda bölgedeki su kaynaklarının giderek azalacağı uyarısında bulunan Vaheddoost, Erzurum’da iklimsel değişimlerin gerçekleşebileceği göz önünde bulundurularak gelecek dönemlerde kuraklık sorunu için mekansal analiz çalışmaları yapılması tavsiyesini paylaştı.
Vaheddoost, şöyle devam etti:
– İki aylık yağış bir gecede yağdığı zaman o suyu kullanamıyoruz çünkü toprağın bir sızdırma kapasitesi var. Fazla yağış geldiği zaman o yağış topraktan sızamıyor. Sızamadığı zaman yüzeysel akış haline geliyor ve sel diye tabir ettiğimiz taşkınlara sebep oluyor. Bu durumda biz suyu hem kullanamamış oluyoruz hem de taşkınlar çevreye zarar vererek denize kadar ulaşıyor ama kar yağdığı zaman ne oluyor? Dağlardaki kar toprağa yavaş yavaş sızıyor, yer altı ve tatlı su kaynaklarımızı besliyor ve biz o suyu maksimum seviyede kullanabiliyoruz.
Araştırmaya farklı illerdeki kar kuraklığı analizleriyle devam edeceklerinden bahseden Vaheddoost, “Şimdi Uludağ üzerinde kar kuraklığı çalışmalarına başlıyoruz. Ardından Erciyes, Ilgaz, Kars ve Bolu’da araştırmalarımızı sürdüreceğiz. Önümüzdeki iki veya üç sene içinde tüm Türkiye’nin kar kuraklığı haritasını çıkarmayı planlıyoruz” diyerek sözlerini tamamladı.
]]>