Türkiye’de gayrimenkulde fiyat artışı enflasyonun altında kalırken zenginler yurt dışına yöneliyor ve ülkeden döviz çıkışına neden oluyor.

Merkez Bankası (TCMB) verilerine göre, yurt içi yerleşiklerin yurt dışı gayrimenkul yatırımları 2024 yılı Mart ayında 298 milyon dolarla aylık bazda rekor kırdı. 

İlk üç aylık dönemler için, pandemi öncesinde 2019’da 74 milyon dolar, 2020’de 99 milyon dolar, 2021’de 126 milyon dolar, 2022’de 97 milyon dolar, 2023’te 368 milyon dolar olan yurt dışı gayrimenkul yatırımları, 2024’te yüzde 62’lik artışla 597 milyon dolara yükseldi.

BİR YILDA 2,3 MİLYAR DOLARI AŞTI

Türklerin yurt dışı gayrimenkul alımları Nisan 2023-Mart 2024 dönemindeki son 12 ayda da 2 milyar 315 milyon dolara ulaştı.

Yurt dışı gayrimenkul yatırımları, 2023’te bir önceki yıla göre yüzde 163,7’lik artışla 2 milyar 86 milyon dolar ile rekor kırmıştı. 

Türklerin yurt dışı gayrimenkul yatırımı 2020’de 282 milyon dolar, 2021’de 526 milyon dolar, 2022’de 791 milyon dolar olmuştu.

Türklerin yurt dışı gayrimenkul yatırımlarının ülkelere göre dağılımı TCMB verilerinde yer almıyor ancak Türklerin genel yurt dışı doğrudan yatırımlarının ülke kırılımına ulaşmak mümkün. 

Gayrimenkul yatırımı artarken, Yunanistan’a 2021’de 21 milyon dolar, 2022’de 52 milyon dolar olan Türklerin doğrudan yatırımının 2023’te 203 milyon dolara yükselerek dörde katlanmıştı.

Yunanistan gibi Türklerin gayrimenkul alımı yoluyla altın vize başvurularında öne çıkan Portekiz’de de söz konusu doğrudan yatırım rakamının 2022’de 13 milyon dolarken 2023’te 159 milyon dolara yükselmesi dikkat çekmişti.

Türklerin doğrudan yatırımlarında 2022’den 2023’e İtalya 26 milyon dolardan 112 milyon dolara, İspanya 39 milyon dolardan 89 milyon dolara, İngiltere 211 milyon dolardan 513 milyon dolara yükselmişti.

YABANCILARA KONUT SATIŞI AZALDI

TÜİK verilerine göre, yabancılara yapılan konut satışları 2023 yılında bir önceki yıla göre yüzde 48,1 azalarak 35 bin 5 olmuştu. Bu rakam, 2017 sonrasındaki altı yılın en düşüğü olarak kayıtlara geçmişti.

2022’de yüzde 4,5 olan toplam konut satışları içinde yabancılara yapılan konut satışının payı, 2023’te yüzde 2,9’a gerilemişti.

2022’de 6 milyar 273 milyon dolarla rekor kıran gayrimenkul kaleminde net yabancı girişi, 2023’te yüzde 43,3’lük düşüşle 3 milyar 560 milyon dolara gerilemişti.

Yabancılara yapılan konut satışları 2024’ün Ocak-Mart döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 48,0 azalarak 5 bin 685 oldu.

Yabancıların Türkiye’de net gayrimenkul yatırımı da 2024’ün ilk çeyreğinde geçen senenin aynı dönemine göre yüzde 41,9 düşüşle milyon dolara geriledi.

Vatandaşlık için gayrimenkul alımlarında gerekli olan fiyat, Eylül 2018’den itibaren 1 milyon dolardan 250 bine düşürülmüş, gelen tepkilerin üzerine 13 Haziran 2022’de 400 bin dolara çıkarılmıştı.

16 Ekim 2023 tarihinden itibaren ise yabancıların ikamet izni alabilmek için alacakları taşınmazlarda 75 bin dolar olan alt sınır 200 bin dolara çıkarılmıştı.

Uzmanlar, Türkiye’de dolar bazında fiyatların çok yükselmesi, deprem riski, vatandaşlık ve ikamet izni için gerekli limitlerin yükseltilmesi gibi gerekçelerle yabancıların konut alımında düşüş olduğuna işaret ediyor. 

Yurt içi yerleşikleirn yurt dışı seyahat harcamalarını ifade eden ‘seyahat giderleri’ kalemi, 2023’te bir önceki yıla göre yüzde 64,2’lik artışla 6 milyar 653 milyon dolara yükseldi. Bu rakam, tüm zamanların zirvesi olarak kayıtlara geçti.

2015’te 5 milyar 368 milyar dolara kadar ulaşan bu kalem, sonraki yıllarda kur artışlarının da etkisiyle azalmış ve 2019’da 4 milyar 110 milyon dolara kadar gerilemişti. Pandemi etkisiyle 2020’de 1 milyar 40 milyon dolar ile 25 yılın dibini gören bu rakam, 2021’de 1 milyar 650 milyon dolar, 2022’de 4 milyar 53 milyon dolar olmuştu.

TÜİK’in 31 Ocak’ta açıkladığı ve yurt içinde ikamet edip başka ülkeleri ziyaret eden Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının harcamalarından oluşan turizm gideri, 2023’te bir önceki yıla göre yüzde 65,3’lük artışla 7 milyar 69 milyon dolar olmuştu. Bunun 5 milyar 916 milyon 935 bin dolarını kişisel, 1 milyar 151 milyon 967 bin dolarını ise paket tur harcamaları oluşturmuştu.

TÜİK’e göre, yurt dışını ziyaret eden vatandaş sayısı bir önceki yıla göre yüzde 52,3 artarak 11 milyon 67 bin 359 kişi oldu. Bunların kişi başı ortalama harcaması 639 dolar olarak gerçekleşti.

Yurt dışı yerleşikilerin Türkiye ziyaretleri kapsamında elde edilen seyahat gelirleri ise 2023’te bir önceki yıla göre yüzde 15,2’lik artışla 47 milyar 677 milyon dolara yükseldi.

Turizm giderleri, TÜİK tarafından yürütülmekte olan “Vatandaş Giriş Anketi” sonuçlarından elde ediliyor. Üçer aylık dönemler itibariyle yapılan anket çalışmasında, yurt dışı ülkeleri ziyaret edip Türkiye’ye giriş yapan yurt içi yerleşiklerin yurt dışında yaptıkları harcamaların saptanması amaçlanıyor.

TCMB’nin ödemeler dengesi istatistiklerinde yer verdiği seyahat verileri, Dünya Turizm Örgütü’nün turizm istatistikleri metodolojisinde yaptığı değişikliklerin bir sonucu olarak TÜİK’in yayımladığı turizm istatistiklerinden içerik olarak farklılaşıyor.

YURT DIŞI GAYRİMENKULDE DE REKOR

TCMB verilerine göre, yurt içi yerleşiklerin yurt dışındaki doğrudan yatırımlarında “gayrimenkul faaliyetleri” yatırımları alt kalemi 2023’te bir önceki yıla göre yüzde 163,7’lik artışla 2 milyar 86 milyon dolar ile rekor kırdı.

Türklerin yurt dışı gayrimenkul yatırımı 2020’de 282 milyon dolar, 2021’de 526 milyon dolar, 2022’de 791 milyon dolar olmuştu.

Türklerin yurt dışı gayrimenkul yatırımlarının ülkelere göre dağılımı TCMB verilerinde yer almıyor ancak Türklerin genel yurt dışı doğrudan yatırımlarının ülke kırılımına ulaşmak mümkün.

Gayrimenkul yatırımı artarken, Yunanistan’a 2021’de 21 milyon dolar, 2022’de 52 milyon dolar olan Türklerin doğrudan yatırımının 2023’te 203 milyon dolara yükselerek dörde katlanması dikkat çekti.

Yunanistan gibi Türklerin gayrimenkul alımı yoluyla altın vize başvurularında öne çıkan Portekiz’de de söz konusu doğrudan yatırım rakamının 2022’de 13 milyon dolarken 2023’te 159 milyon dolara yükselmesi dikkat çekti.

Türklerin doğrudan yatırımlarında 2022’den 2023’e İtalya 26 milyon dolardan 112 milyon dolara, İspanya 39 milyon dolardan 89 milyon dolara, İngiltere 211 milyon dolardan 513 milyon dolara yükseldi.