Türkiye’de gayrimenkulde fiyat artışı enflasyonun altında kalırken zenginler yurt dışına yöneliyor ve ülkeden döviz çıkışına neden oluyor.

Merkez Bankası (TCMB) verilerine göre, yurt içi yerleşiklerin yurt dışı gayrimenkul yatırımları 2024 yılı Mart ayında 298 milyon dolarla aylık bazda rekor kırdı. 

İlk üç aylık dönemler için, pandemi öncesinde 2019’da 74 milyon dolar, 2020’de 99 milyon dolar, 2021’de 126 milyon dolar, 2022’de 97 milyon dolar, 2023’te 368 milyon dolar olan yurt dışı gayrimenkul yatırımları, 2024’te yüzde 62’lik artışla 597 milyon dolara yükseldi.

BİR YILDA 2,3 MİLYAR DOLARI AŞTI

Türklerin yurt dışı gayrimenkul alımları Nisan 2023-Mart 2024 dönemindeki son 12 ayda da 2 milyar 315 milyon dolara ulaştı.

Yurt dışı gayrimenkul yatırımları, 2023’te bir önceki yıla göre yüzde 163,7’lik artışla 2 milyar 86 milyon dolar ile rekor kırmıştı. 

Türklerin yurt dışı gayrimenkul yatırımı 2020’de 282 milyon dolar, 2021’de 526 milyon dolar, 2022’de 791 milyon dolar olmuştu.

Türklerin yurt dışı gayrimenkul yatırımlarının ülkelere göre dağılımı TCMB verilerinde yer almıyor ancak Türklerin genel yurt dışı doğrudan yatırımlarının ülke kırılımına ulaşmak mümkün. 

Gayrimenkul yatırımı artarken, Yunanistan’a 2021’de 21 milyon dolar, 2022’de 52 milyon dolar olan Türklerin doğrudan yatırımının 2023’te 203 milyon dolara yükselerek dörde katlanmıştı.

Yunanistan gibi Türklerin gayrimenkul alımı yoluyla altın vize başvurularında öne çıkan Portekiz’de de söz konusu doğrudan yatırım rakamının 2022’de 13 milyon dolarken 2023’te 159 milyon dolara yükselmesi dikkat çekmişti.

Türklerin doğrudan yatırımlarında 2022’den 2023’e İtalya 26 milyon dolardan 112 milyon dolara, İspanya 39 milyon dolardan 89 milyon dolara, İngiltere 211 milyon dolardan 513 milyon dolara yükselmişti.

YABANCILARA KONUT SATIŞI AZALDI

TÜİK verilerine göre, yabancılara yapılan konut satışları 2023 yılında bir önceki yıla göre yüzde 48,1 azalarak 35 bin 5 olmuştu. Bu rakam, 2017 sonrasındaki altı yılın en düşüğü olarak kayıtlara geçmişti.

2022’de yüzde 4,5 olan toplam konut satışları içinde yabancılara yapılan konut satışının payı, 2023’te yüzde 2,9’a gerilemişti.

2022’de 6 milyar 273 milyon dolarla rekor kıran gayrimenkul kaleminde net yabancı girişi, 2023’te yüzde 43,3’lük düşüşle 3 milyar 560 milyon dolara gerilemişti.

Yabancılara yapılan konut satışları 2024’ün Ocak-Mart döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 48,0 azalarak 5 bin 685 oldu.

Yabancıların Türkiye’de net gayrimenkul yatırımı da 2024’ün ilk çeyreğinde geçen senenin aynı dönemine göre yüzde 41,9 düşüşle milyon dolara geriledi.

Vatandaşlık için gayrimenkul alımlarında gerekli olan fiyat, Eylül 2018’den itibaren 1 milyon dolardan 250 bine düşürülmüş, gelen tepkilerin üzerine 13 Haziran 2022’de 400 bin dolara çıkarılmıştı.

16 Ekim 2023 tarihinden itibaren ise yabancıların ikamet izni alabilmek için alacakları taşınmazlarda 75 bin dolar olan alt sınır 200 bin dolara çıkarılmıştı.

Uzmanlar, Türkiye’de dolar bazında fiyatların çok yükselmesi, deprem riski, vatandaşlık ve ikamet izni için gerekli limitlerin yükseltilmesi gibi gerekçelerle yabancıların konut alımında düşüş olduğuna işaret ediyor. 

2023 genelinde cari açık 45 milyar 150 milyon dolara ulaşırken, yabancıların net gayrimenkul alımındaki düşüş dikkat çekti.

2022’de 6 milyar 273 milyon dolarla rekor kıran gayrimenkul kaleminde net yabancı girişi, 2023’te yüzde 43,3’lük düşüşle 3 milyar 560 milyon dolara geriledi.

Gayrimenkulde yabancı girişi, 2023’te son 10 yılın en düşük seviyesini gördü. 2023’teki giriş rakamı, geriye doğru gidildiğinde sadece 2013’teki 3 milyar 49 milyon dolarlık girişin üstünde kaldı.

Böylece, 2023’te net doğrudan yabancı yatırım 4 milyar 678 milyon dolar olurken, bunun yüzde 76,1’i gayrimenkul kaleminden kaynaklandı.

YABANCILARA KONUT SATIŞI AZALDI

TÜİK verilerine göre, yabancılara yapılan konut satışları 2023 yılında bir önceki yıla göre yüzde 48,1 azalarak 35 bin 5 olmuştu. Bu rakam, 2017 sonrasındaki altı yılın en düşüğü olarak kayıtlara geçmişti.

2022’de yüzde 4,5 olan toplam konut satışları içinde yabancılara yapılan konut satışının payı, 2023’te yüzde 2,9’a gerilemişti.

Vatandaşlık için gayrimenkul alımlarında gerekli olan fiyat, Eylül 2018’den itibaren 1 milyon dolardan 250 bine düşürülmüş, gelen tepkilerin üzerine 13 Haziran 2022’de 400 bin dolara çıkarılmıştı.

16 Ekim 2023 tarihinden itibaren ise yabancıların ikamet izni alabilmek için alacakları taşınmazlarda 75 bin dolar olan alt sınır 200 bin dolara çıkarılmıştı.

Uzmanlar, Türkiye’de dolar bazında fiyatların çok yükselmesi, deprem riski, vatandaşlık ve ikamet izni için gerekli limitlerin yükseltilmesi gibi gerekçelerle yabancıların konut alımında düşüş olduğuna işaret ediyor.

TÜRK ZENGİNLER YURT DIŞINA YÖNELDİ

Yabancıların Türkiye’de gayrimenkul alımı düşerken, Türklerin yurt dışındaki gayrimenkul alımlarındaki hızlı artış dikkat çekiyor.

TCMB verilerine göre, yurt içi yerleşiklerin yurt dışındaki doğrudan yatırımlarında “gayrimenkul faaliyetleri” yatırımları alt kalemi 2023’te bir önceki yıla göre yüzde 163,7’lik artışla 2 milyar 86 milyon dolar ile rekor kırdı.

Türklerin yurt dışı gayrimenkul yatırımı 2020’de 282 milyon dolar, 2021’de 526 milyon dolar, 2022’de 791 milyon dolar olmuştu.

Türklerin yurt dışı gayrimenkul yatırımlarının ülkelere göre dağılımı TCMB verilerinde yer almıyor ancak Türklerin genel yurt dışı doğrudan yatırımlarının ülke kırılımına ulaşmak mümkün.

Gayrimenkul yatırımı artarken, Yunanistan’a 2021’de 21 milyon dolar, 2022’de 52 milyon dolar olan Türklerin doğrudan yatırımının 2023’te 203 milyon dolara yükselerek dörde katlanması dikkat çekti.

Yunanistan gibi Türklerin gayrimenkul alımı yoluyla altın vize başvurularında öne çıkan Portekiz’de de söz konusu doğrudan yatırım rakamının 2022’de 13 milyon dolarken 2023’te 159 milyon dolara yükselmesi dikkat çekti.

Türklerin doğrudan yatırımlarında 2022’den 2023’e İtalya 26 milyon dolardan 112 milyon dolara, İspanya 39 milyon dolardan 89 milyon dolara, İngiltere 211 milyon dolardan 513 milyon dolara yükseldi.

SAVAŞ SONRASI KİRALAR PATLADI

Ruslar başta olmak üzere Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkelerinden vatandaşların tatil amaçlı en çok tercih ettiği Antalya’da çok sayıda Rus ve Ukraynalı ikamet ediyor. 2022’nin şubat ayında başlayan Rusya- Ukrayna savaşı sonrasında iki ülkeden yoğun göç yaşandı.

Antalya’da 2020 yılında 94 bin olan yerleşik yabancı nüfus 2021’de 136 bin 946’ya, 2022’de 172 bin 487’ye yükseldi. Özellikle Rusya ve Ukrayna’dan yaşanan göç sonrası yabancı nüfusun iki yılda iki kat artması nedeniyle Antalya’da konut ve kira fiyatları astronomik düzeyde arttı.

Kentte özellikle sahil ilçelerinde kirada oturan polis, öğretmen gibi memurların tayin istediği tablo oluştu. Rusya ve Ukrayna’dan gelenlere evlerini yüksek rakamlara kiralamak isteyenler kiracıları evden çıkarttı ya da mahkemelik oldu.

1 YILDA 40 BİN YABANCI GİTTİ

Antalya’da konut fiyatlarında dolar bazında yaşanan artışlar, 2023 yılında Rusya ve Ukrayna’dan gelen göçmenleri de etkiledi. Konut ve kira fiyatlarındaki artışı durdurmak amacıyla 10 mahallenin yabancıların ikamet iznine kapatılması, diğer mahallelerde de ikamet izni bitenlerin sürelerinin uzatılmaması nedeniyle Ruslar başka ülkelere göç etmeye başladı. Son 1 yılda Antalya’daki yerleşik yabancı nüfusta 40 bin azalma yaşandı.

OKUL KONTENJANI YARIYA YAKIN DÜŞTÜ

Konyaaltı’nda Rus çocuklara eğitim verilen bir okulun sahibi Viktor Bikkenev, savaş sonrası iki ülkeden Antalya’ya yoğun göç yaşandığını belirterek şöyle konuştu:

– Antalya çok güzel, dünyada belki ikinci bir kent yok böyle. Halk sıcakkanlı. Ruslar Antalya’yı seviyor. İnsan kolay kolay terk etmez ama son dönemde ikamet izinleriyle ilgili Göç İdaresi’nden ret gelmeye başladı. Bizim okulda da yarıya yakın azalma var. Tabi Ruslar ret verilmesini anlamıyor. Diyorlar ki ‘Biz burada ev alıyoruz, her yere para harcıyoruz. Türkiye’ye para getiriyoruz. Yurt dışından parayla geliyoruz. Bu para burada kalıyor.’ Bu durumu anlamıyorlar.

Viktor Bikkenev

DUBAİ VE SIRBİSTAN’A GİDİYORLAR

Savaş sonrası Rusya’da asker alımına başlanılmasıyla aşırı göç olduğunu anlatan Bikkenev “Şimdi bunun tersi, gidiş oluyor. İnsanlar mecburen gidiyor. Çoğu Dubai’ye gitti. Dubai’de öyle bir sıkıntı olmadığını söylüyorlar. Avrupa’da bazı ülkeler sıkıntısız. Mesela Sırbistan alıyor. İstediği kadar kalabiliyor, iş bulabiliyor. Hırvatistan da aynı. Bazı ülkeler iyi görüyor Rusların gelmesini. Çünkü onlarla birlikte belli bir miktar para gelebiliyor. Ruslar ayrıca Tayland, Bali, Maldivlere gidiyor” diye konuştu.

“EVLER MİAMİ İLE AYNI FİYATTA”

İkamet izinlerinin uzatılmaması, yeni izinler verilmemesi ve emlak fiyatlarının çok yüksek olması sebepli yoğun göç yaşandığını, bu durumun bölgedeki fiyatları da düşürdüğünü söyleyen Bikkenev “Şimdi tam tersi oldu. Ruslar giderken fiyat da düşüyor. Emlakçıyla görüşüyoruz, satış yok hiç. Antalya’da denize sıfır ev Miami ile aynı ya da daha pahalı olmuş. Arkadaşım Dubai’de Burc Halife’nin yanında evi 1 milyon dolara zor satmış. Antalya’nın fiyatları 1 milyon dolardan başlıyor. Yani anormal yükselmiş. Şimdi ise tam tersi, bir tane ev satılmıyor, fiyat da düşüyor. Göç İdaresi de ikamet izin vermeyince insanların yapabilecek bir şeyi yok” dedi.

İKAMET UZATILMADI DUBAİ’YE TAŞINDILAR

2022’nin kasım ayında Rusya’dan Antalya’ya gelen iki çocuklu Tsidenova ailesi, önceki günlerde oturum izinlerinin uzatılmaması nedeniyle Antalya’dan Dubai’ye taşındı. 1,5 yıl Konyaaltı’nda ikamet ettiklerini belirten Elena Tsidenova, Uncalı Mahallesi’nde 1500 dolar kira ödediklerini, şu an Dubai’de 1500 dolara daha lüks bir evde oturduklarını dile getirdi. Tsidenova, Antalya’da ikamet izni uzatılmadığı için ayrılmak zorunda kaldıklarını kaydetti.

Zehra Arslan

İZİNLER ARTIK ZORLAŞTI

Konyaaltı’nda emlakçı Zehra Arslan, genel olarak yabancılara konut satışı üzerine çalıştıklarını belirterek, şunları söyledi:

– Rusya-Ukrayna savaşı sonrası iki ülkeden yoğun talep olduğunu, gelenler kolaylıkla ikametgah izni alabilirken şimdi çok zorlaştığını dile getirdi. Arslan, Yani süreç gitgide zorlaşıyor. Bir de Hurma, Liman ve Sarısu mahallelerinde yabancılara ikametgah verilmiyor. Daha önce Liman bölgesinde ikametgah almış bir yabancı, başvurup ikametgahını uzatabiliyor ama Türkiye’ye yeni gelmiş ve Liman bölgesinde daire satın alıp ikametgahı almak isteyince izin verilmiyor.

FİYATLARDAKİ DÜŞÜŞ YÜZDE 15-25 ARASI

Son dönemde Antalya’da ikamet eden yabancı sayısındaki düşüşün emlak sektörünün yanı sıra kafe, restoran ve diğer birçok sektöre yansıdığını dile getiren Zehra Arslan, sözlerini şöyle noktaladı:

– Yabancılar için Avrupa’dan ve Dubai’den daha pahalı bir şehir olmaya başladı. O yüzden insanlar o tarafları tercih ediyor. Örneğin bizde yüzde 50 oranında düşüş yaşandı. Yabancılara oturumun verilmesi zorlaştırıldığı için artık insanlar daire fiyatlarında düşüşe gitmeye başladı.

– O yüzden çok büyük indirimler yapılıyor. Özellikle yeni projelerde veya daire kiralamalarında yine indirimler yapılıp daha makul fiyatlara çekiyorlar. Yaklaşık yüzde 15-25 civarında düşüş var.

YARISINDAN FAZLASI İSTANBUL’DA

İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı verilerine göre; 31 Aralık 2023 itibarıyla, ikamet izni ile Türkiye’de bulunan yabancı sayısı 1 milyon 107 bin 32 oldu. İkamet izni ile Türkiye’de bulunan yabancıların illere göre dağılımında ilk sıradaki İstanbul, 556 bin 578 yabancıya ev sahipliği yaptı.

Türkiye’de ikamet izni ile bulunan yabancı sayısında İstanbul’un ardından Antalya yer aldı. Antalya’da ikamet izni ile bulunan yabancı sayısı 117 bin 52 olarak kayıtlara geçti. En fazla ikamet izni alınan kentlerden Ankara’da 70 bin 98, Bursa’da 51 bin 537, Mersin’de 43 bin 944, İzmir’de 25 bin 576, Muğla’da 20 bin 453 yabancı yaşıyor.

TÜRKMENİSTAN VATANDAŞLARI İLK SIRADA

İkamet izni ile Türkiye’deki yabancılarda ilk sırayı Türkmenistan vatandaşları aldı. Türkiye’de ikamet izni ile bulunan Türkmenistan vatandaşı sayısı 109 bin 39 olarak kayıtlara geçti. Türkmenistan vatandaşlarının ardından 100 bin 847 Rusya vatandaşı, 91 bin 117 Irak vatandaşı, 79 bin 779 Suriye vatandaşı, 79 bin 505 İran vatandaşı, 67 bin 621 Azerbaycan vatandaşı, 52 bin 65 Özbekistan vatandaşı, 43 bin 6 Kazakistan, 41 bin 978 Afganistan vatandaşı, 36 bin 982 Ukrayna vatandaşı, 405 bin 33 diğer ülke vatandaşları ikamet izniyle Türkiye’de bulunuyor.

EN AZ YABANCININ YAŞADIĞI KENT TUNCELİ

Yabancıların en az ikamet izni aldığı kent Tunceli oldu. 52 yabancının yaşadığı Tunceli’nin ardından, Muş’ta 83, Bitlis 204, Bayburt’ta 280, Ardahan’da 278 yabancı ikamet izni ile bulunuyor. Bu yıl yabancılardan 638 bin 764’ü kısa dönem, 161 bin 426’sı öğrenci, 117 bin 579’u aile, 189 bin 263’ü diğer ikamet izni ile Türkiye’de bulunuyor.

Kısa dönem ikamet izni ile Türkiye’de bulunan yabancı sıralamasında ilk sırada Irak vatandaşları yer aldı. Öğrenci ikamet izni ile Türkiye’deki yabancı sıralamasında İran vatandaşları, aile ikamet izni ile Türkiye’de bulunan ülke vatandaşlarından da Azerbaycan ilk sırada yer aldı.

18 YILDA 179 BİNDEN 1 MİLYON 107 BİNE YÜKSELDİ

Türkiye’de ikamet izni ile bulunan yabancı sayısı, 2005 yılında 178 bin 964’ten 2015 yılında 422 bin 895’e ulaştı. 2018 yılında 856 bin 470’e yükselen bu sayı, 2019 yılında ilk kez 1 milyonu aşıp 1 milyon 101 bin 30 oldu.

Bu sayı 2020’de 886 bin 653, 2021’de 1 milyon 314 bin 181, 2022’de 1 milyon 354 bin 94 olarak kayıtlara geçti. Türkiye’de ikamet izni ile bulunan yabancı sayısı, 31 Aralık 2023 itibarıyla 247 bin 62 yabancının ayrılmasıyla 1 milyon 107 bine geriledi.

Türkiye’de ikamet izni ile bulunan yabancıların yarısından fazlasının yaşadığı İstanbul’da, geçen yıl 19 Ocak’ta ikamet eden yabancı sayısı 705 bin 556 iken 31 Aralık itibarıyla 556 bin 578 bine düştü. 19 Ocak-31 Aralık 2023 tarihlerinde İstanbul’da ikamet izniyle bulunan yabancı sayısı 148 bin 978 azaldı.

40 BİN 523 YABANCI ANTALYA’DAN AYRILDI

Pandemi ve Rusya-Ukrayna arasındaki savaş sonrası yoğun göç alan Antalya’da 19 Ocak’tan 31 Aralık’a ikamet izni ile bulunan yabancı sayısı 40 bin 523 azaldı. 19 Ocak’ta 157 bin 575 ikamet izni ile Antalya’da yaşayan yabancı sayısı 31 Aralık itibarıyla 117 bin 52’ye düştü.

63 BİN 704 RUS VE UKRAYNALI ÜLKESİNE DÖNDÜ

Rusya ile Ukrayna savaşı sonrası Türkiye’ye göç eden bu iki ülke vatandaşlarının sayısı geçen yıl 19 Ocak’ta 201 bin 533 iken, bu sayı 31 Aralık itibarıyla 137 bin 829 oldu. Bu tarihler arasında 63 bin 704 Rus ve Ukraynalı ülkesine döndü. Rus vatandaşı sayısı 154 bin 297’den 100 bin 847’ye, Ukraynalı sayısı 47 bin 236’dan 36 bin 982’e geriledi.

Yönetim Kurulu Başkanı Umut Durbakayım, beklenti ve öngörülerine şöyle sıraladı;
“Geçtiğimiz 4 yılda yaşadığımız ekonomik krizler, doğal afetler ve sınır komşularımız arasında yaşanan savaşlardan kaynaklanan olumsuz faktörler bir yandan inşaat sektöründe finansal dalgalanmalara neden olurken, diğer yandan sektörün ülke ekonomisindeki öneminin ne kadar fazla olduğunu gösterdi. Bu süreçte ortaya çıkan bir diğer sonuç ise sektörümüzde atılan temellerin çok sağlam olduğu ve sektörü güçlendirmek, geliştirmek için hazırlanan harçların tutmaya başladığıdır. Ekonomi yönetiminin aldığı tedbirlerin semeresinin 2024’ün ilk yarısında ortaya çıkacağına inanıyorum. İkinci yarıyılda ise sektörümüzde bahar havası eseceğini düşünüyorum.”

İŞÇİLİK, MALZEME MALİYETİNİ GEÇTİ

Sektörün maliyetlerle mücadelesinin devam ettiğini ve edeceğini kaydeden Başkan Durbakayım sözlerine şu şekilde devam etti;

“Konut kredi faizlerinin yükselmesi ve erişiminin zorlaşması, malzeme fiyatlarındaki artış gibi faktörler 2023’te inşaat sektöründeki en önemli problemler olmaya devam etti. İstihdam ‘işçilik’, kuşkusuz sektörün hiç beklemediği bir gündem maddesiydi. Zira 2023’ün yılın ikinci yarısından sonra sektörde ciddi anlamda istihdam sorunu yaşandı. Sektörün yaşadığı en önemli sorunlardan biri inşaat malzemelerinde ve işçilikte ortaya çıkan arz talep dengesizliğidir. Bilindiği gibi yılın başında yaşadığımız deprem nedeniyle yıkılan konutların yeniden inşası için oldukça hummalı ve hızlı bir çalışma başladı. Bu nedenle demir, çimento gibi inşaat malzemelerinde ‘temin’ ve ‘fiyat’ sıkıntısı yaşandı. Fakat asıl sorun işçilikte ortaya çıktı. İnşaatlarda çalışacak alt ve ara kademe personelde büyük bir sıkıntı oluştu. Malzeme fiyatlarını dünya çapında piyasalardaki dengelere göre az çok tahmin edebildik ve buna göre malzeme tedarikini üç aşağı beş yukarı yapabildik. Ancak işçilikte böyle bir öngörü maalesef olmadı. Arz talep dengesindeki keskin bozulma nedeniyle, günlük yevmiyeler her gün farklılık gösterdi. Yukarıda belirtiğim gibi her ne kadar usta ve kalfa istihdamının büyük kısmı deprem bölgesine kaydırılmış olsa da, başta İstanbul gibi diğer il ve bölgelerimizdeki sorunun tanımı tam olarak ‘usta açığı” değildir. Sorun sektördeki istihdam talebi ile ustaların talep ettiği ücretlerin örtüşmemesidir. Ancak deprem konutlarının tamamlanmasıyla birlikte sektördeki malzeme ve istihdam tekrar dengeye oturacağını biliyoruz. Söz konusu dengenin de 2024 ortasında tekrar sağlanacağını öngörüyoruz.

Erişilebilir metrekare birim fiyatları ile üretim maliyeti arasındaki makasın giderek açılması, diğer taraftan malzeme ve işçilik maliyetlerindeki göreceli sıkıntılar konut arzının önündeki engellerden en önemlileri diyebiliriz. Konut ihtiyacı olanların krediye ulaşmasının güçlüğü de göz önüne alındığında talep eğrisinin düşey ivme kazanması kaçınılmaz oluyor. Konut üreticilerinin iştahsızlığı da bunun doğal bir sonucu olarak ortaya çıkıyor.”

KİRALAR KONUT FİYATLARINI KATLADI

Piyasada konut fiyatlarının şiştiği gibi yanlış algı olduğunun altını çizen Umut Durbakayım, konut fiyatlarındaki artışın kira artışlarının çok gerisinde kaldığını vurguladı.
“2020-2021 dönemine dek yaşanan fiyat artışları, önceki 2-3 yıllık dönemde yansıtılmayan maliyet artışlarının bir sonucuydu. 2022 sonunda faiz ve maliyet artışı konut fiyatlarını tekrar yükseltmeye başladı ve bu artışlar da konut satış fiyatlarına tamamen yansıtılmadı. Konut fiyatlarının olması gerektiği seviyelerden geri olduğunun bir diğer göstergesi de kira ve konut fiyat korelasyonudur. 2009 – 2020 döneminde kira gelirlerinin konut fiyatını karşılama süresi 20-25 yıllık bir periyod içindeydi. 2021’den sonra bu oran 15-16 yıl gibi süreye geriledi. Diğer bir ifadeyle konut kiraları, konjonktürel sürece uyum sağlarken, konut fiyatları çok geride kaldı.”

Konut kredilerindeki yüksek faizler, mevcut satışların istendiği düzeyde gerçekleşmesini engelliyor. Bir başka ifadeyle kredi taksitlerinin, aylık maaşların çok üzerinde olması, yani alım gücünün düşük kalması arzu edilen satış rakamlarının gerçekleşmesini engelliyor. Kamu bankalarının yaptığı kampanyalar çok iştah açıcı ve cazip. Ancak kampanya kriterlerinin karşılanması çok zor. Bu kriterler biraz esnetilirse, istenilen satış başarısı daha kolay yakalanır diye düşünüyorum. Tüm bu olumsuzluklara karşın gerçekleştirilen satışların çoğunluğunda, konut üreticilerin kendi bünyelerinde sağladıkları krediler çözüm olarak karşımıza çıkıyor.

YABANCIYA SATIŞ

“Türkiye coğrafyasının etrafında yaşanan savaşlar ve krizler yabancıya konut satışlarının trendini belirleyen en önemli dış faktör oldu. Yakın coğrafyalardaki gelişmelerin de etkisiyle yabancı talebi göreceli olarak azaldı. Yabancılara yapılan satışlar 2023 yılında yaklaşık yarıdan fazla gerileyerek 67,490 ‘den 32,941 seviyelerine düştü. Toplam satışlar içindeki payı ise yüzde 4,5’lerden yüzde 3’e geriledi.

Yabancı satışlarında yaşanan gerilemenin yanı sıra ‘ödeme’ ve ‘değerlendirme’ gibi yeni sorunlar da kendini göstermeye başladı. Başta körfez ülkeleri olmak üzere birçok ülke vatandaşı satın aldığı gayrimenkulün parasını öderken uluslararası bankacılık sitemine takılmaya başladı. Bu durum, yabancı satışlarına yansıyan negatif etkilerden biri oldu. Diğer taraftan ekspertizlerin yaptığı değerlendirmelerde yaşanan sıra dışı farklılıklar, sektördeki güvenirlilik kavramının sorgulanmasına yol açtı. Bu konuda yasal mevzuatın daha sıkı devreye girmesi ve yaptırımların sıklaştırılması gerektiğini düşünüyoruz.

Maalesef Günümüzde ‘’Yabancıya yapılan gayrimenkul satışı, kamuda sadece ve sadece ‘’Türk Vatandaşlığı’’ satışı gibi algılanıyor. Oysaki Yabancı İşler Daire Başkanlığı’nın titiz çalışmaları ile denetlenen yabancıya satışlar içindeki vatandaşlık için satılan gayrimenkullerin miktarı, yabancıya gerçekleştirilen toplam satış miktarının yüzde 1’inden bile azdır. Yani yabancı satışlarının büyük bir kısmı ülkemize birçok açıdan döviz kazandıracak olan gelir grubu yüksek yabancı vatandaşa gerçekleştirilmiştir. 250 yan kuruluşa kaynak sağlayan, yaklaşık iki milyon kişiye istihdam yaratan sektörümüze bugün can suyu olan yabancı satışlarının kesintiye uğramaması lazım.

Yapı Müteahhitleri olarak sektörümüzdeki konut satışlarındaki bugün için %5’lik bir payı olan yabancıya satışları %15’lere çıkartmayı hedefliyoruz. Yabancı satışlarında sağlanan döviz girdilerinin de ihracat sayılmasını, böylelikle yabancıya satış yapan firmalarımıza da ihracat yapan firmalara tanınan avantajlardan yararlanmasını bekliyoruz.”

İKİ YENİ PROJE

Devam eden projeler arasında Evora İzmir’de son aşamaya geldik. 2024’ün sonunda tamamını teslim etmeyi planlıyoruz. Kartal ve Maltepe’de yer alan Deluxia Residence ve Deluxia Business projelerimizdeki teslimlere de 2024’ün sonunda başlamayı hedefliyoruz. Bu aşama yeni proje çalışmalarımızı hiç durdurmadık. Özellikle kentsel dönüşüm projelerine odaklanıyoruz. 2024’de biri Avrupa diğeri Anadolu yakasında olmak üzere iki karma projeyi hayata geçirme hedefimiz var. Hazırlıklarımızı tamamladık ve yerel seçimlerden hemen sonra hayata geçirmeyi düşünüyoruz. Bu projeler orta çaplı büyüklükte –yaklaşık 1000 konut- ve marka değeri yükse. Ancak bir kez daha altını çizmek istiyorum. Sektördeki konjonktüre bağlı olarak somut adım atmayı uygun buluyoruz.